• Font size:
  • Decrease
  • Reset
  • Increase

Kinh-nghiệm sống có lương-tâm

Chương Sáu

Sống đời đạo-đức có ánh-sáng Cứu-Chuộc soi rọi

Phần 3:

Kinh-nghiệm sống có lương-tâm

Tôi có thói quen thường hay giảng-giải ở nhà thờ về lương-tâm con người, rồi từ đó khai-thác kinh-nghiệm hiện-thực của nhiều người khi họ gặp những gì có thực và đúng thực nơi lương-tâm họ để còn nghe theo hoặc chống-trả lại tiếng lương-tâm.

Gần đây, tôi thấy mình cần phải tiến xa hơn thế nữa, phải tỏ ra cương-quyết, chắc nịch và cụ thể hơn. Đồng thời, phải xem xét những gì gọi là “luận-điểm luân-lý” của chúng-dân rồi đưa ngôn-ngữ vào những gì mà mọi người hôm nay coi đó là lỗi/tội, và những gì đối với những người thấy chẳng có gì là tội hết; từ đó, tôi có khuynh-hướng khẳng-định như sau:

Hôm nay, chuyện tôi muốn bàn ở đây, là chuyện “luân-lý đời sống” của chúng dân. Ý tôi muốn nói, là: những gì thiên-hạ thường nghĩ/tưởng coi như sai sót, và xét xem chiều-kích đúng-đắn khả dĩ giúp họ cố theo đó mà sống. Tôi lại có cảm-giác là: với những người Công-giáo mà tôi được biết, thì: hiện đang có thay-đổi một đôi chút.    

Một số tín-hữu đến xưng tội với tôi, họ thường xưng như thế này:

“Thưa cha, xin cha ban phép lành cho con, vì con là kẻ có tội. Đã hai tháng nay, kể từ lần xưng tội vào kỳ trước, con đã làm những việc, như:… 3 lần thế này, 2 lần thế kia và 1 lần thế nọ”.

Ngay khi ấy, tôi hỏi ngược lại: “Anh/chị có thật là đã làm thế không?”, thì “hối-nhân” lại đáp: “Ối chà, thưa Cha! Con không phải là loại người như thế đâu!” Nghe thế, tôi bèn nói: “Hay là, ta bắt đầu lại từ đầu lần nữa xem, có lẽ anh/chị cũng nên nói về những chuyện thực-sự xảy ra trong cuộc sống của anh/chị thì tốt hơn, có được không?”

Tôi thường có cảm-giác là: dù tôi có ngồi toà nghe hối-nhân kể tội của họ đến ngàn lần đi nữa, tôi vẫn không nghe gì về những tội thực mà quí vị ấy muốn nói là: họ đã thực sự làm những việc như thế, trong sống đời thực-tế. Có thể, đây là lý-do tại sao có một số vị không muốn đến toà cáo-giải cho lắm: bởi, họ thấy họ phải dùng thứ ngôn-ngữ nào đó để không diễn-tả “lỗi/tội” thực-sự của họ.

Thứ nhất, là vì họ luôn có khoảng-cách giữa cung-cách mình cảm thấy đối với những gì mình muốn nói, và cả những gì mình định làm.

Thứ hai, là: cung-cách khiến ta có thói-quen nói về chuyện ấy. Có thể nào, ta nhìn vào những gì thực sự có nghĩa đối với ta, ở dưới và bên ngoài chuyện bình thường ta hay nói, không? Theo tôi, thật ra vẫn có những lỗi/tội thực trong đời sống của ta, nhưng chúng phải được định-danh ra sao để ta còn tìm cách tránh lập lại những việc như thế. Tôi có cảm-giác là chúng ta thường gọi sai tên gọi của sự việc mình đã nghĩ và làm.

Ở đây, tôi lại sẽ sử-dụng từ-vựng “lỗi” và “tội” vẫn được dạy bảo từ hồi còn bé nhỏ, như:

“Thưa cha, con có bỏ lễ ngày Chúa nhật một lần nọ, vì nhà con bị đau nên con phải đưa bà/ông ấy đi nhà thương,…”

Nếu chỉ có thế, thì” đây hoàn-toàn không phải là tội hoặc lỗi gì hết; hoặc:

“Thưa cha, con đã có lần nổi nóng khủng-khiếp lắm!”

Đây cũng không là tội hoặc lỗi gì cả. Tội hoặc lỗi chỉ có thể xảy đến nếu ta cứ làm như thế mãi! Giận dữ, tự nó là xúc-cảm hoàn-toàn mang  tính lành-mạnh nơi con người, cũng thường tình và tự nhiên thôi. Khi xưa, Chúa có dạy: đừng để cho đến khi mặt trời lặn trên cơn giận dữ của anh/chị, tức: anh/chị vẫn không sao suy-xuyển cho đến khi mặt trời lặn.

 Chính Đức Giêsu cũng từng nổi nóng, rất tức-bực khi Ngài nhận thấy đám con buôn cứ doanh-thương, đổi tiền ở đền thờ. Tất cả, còn tùy vào sự thể là: ta làm gì với cơn giận của mình, thôi. Có thể, đôi khi, ta cũng dùng nó một cách có lợi, vì mục đích tốt đẹp. Lần nào khác, nếu ta sử-dụng nó với mục-đích xấu, thì khi ấy nó mới có thể thành tội, mà thôi.

 “Thưa Cha, con quên đọc kinh sáng khi thức dậy rất nhiều lần…”

Đây, hoàn-toàn không có gì là tội/lỗi gì hết. Thời đại hôm nay, mọi người đều quen như thế rồi. Chẳng khi nào là thời-gian hoặc lề-lối để ta nguyện cầu như thế hết. Cầu-nguyện, là điều ta cần chuyên chở đưa vào tận tâm-can mình suốt mọi ngày, vào mọi lúc.

“Thưa Cha, con có nhiều ý-nghĩ và cảm-giác không được bác-ái cho lắm”. “Con nói-năng nhiều lúc cũng kỳ-cục, lắm cơ cha ạ!”

Đây, cũng chẳng là tội-lệ gì hết. Quả thật, gần như ta không thể sống trong thế-giới hôm nay, mà lại không có những cảm-giác đại-loại như thế. Tệ ghê lắm, thì đây cũng chỉ là sự bất-tuân đối với qui-ước nào đó của xã-hội mà thôi. Giả như ta có dịp đi nhà hàng dự tiệc mà lại lỡ đánh rơi muỗng/nĩa xuống sàn đất, thì đó chỉ là sơ-xuất về qui-ước xã-giao, mà thôi.

 Thế nên, ta có thể nói lời “xin lỗi” với người chủ, nhưng không vì thế mà phải cất công đến gặp linh mục xin xá-giải cho sơ-xuất ấy. Thành thử ra, giả như đôi lúc ta lầm lỡ làm mất lòng người sống quanh ta, thì hãy “xin lỗi” để người kia hiểu, chứ đừng chạy đi tìm linh-mục để đòi xưng những tội cùng lỗi như thế. Bởi, thực sự đó không là tội và cũng chẳng là lỗi phạm gì hết.

“Thưa Cha, con có những ý-nghĩ và cảm-giác về điều răn thứ 6 rất nhiều lần, có cả dục-vọng trong đó nữa!”

Lại nữa, quả thật, ta khó có thể sống trong đời, mà lại không có những thứ đó. Chuyện như thế, cũng bình thường, lành mạnh và tự nhiên của con người, thôi. Việc ấy, còn tùy ta chọn cách hành-xử như thế nào đối với các ý-nghĩ và cảm-giác ấy, mà thôi. Nếu ta sử-dụng ý-nghĩ và cảm-giác ấy một cách xấu-xa, thì khi ấy có thể nó cũng sẽ là tội hoặc lỗi phạm một cách nào đó, thôi.

“Thưa Cha, con thấy con có lỗi vì những muốn tạo quá nhiều điều tốt/đẹp cho đời mình.”

“Thưa Cha, con rất thích uống bia/uống rượu cho vui với bầu bạn, chứ không say.”

Sống vui, đâu là tội-lệ gì. Giả như ta có những cái hay/cái tốt trong cuộc đời, thì cứ sử-dụng chúng cho người khác, hoặc cho chính mình để rồi luôn cảm tạ Thiên-Chúa, cũng đâu sao!

Nhiều người trong chúng ta từng được dạy là: một số “sự việc” như: –có động-thái nào đó về thể-xác, những là vật-chất/xác thịt-  luôn mang tính xấu-xa/tệ-lậu, trong đó.

Tốt hơn hết, hãy rẫy-bỏ nỗi “sợ tội” về những thứ do tự chúng mà có, rồi tự xét xem ta có thực sự đang hành-xử như thế nào khi làm những việc như thế. Nếu làm thế, mình sẽ càng đến gần với thái-độ tự hạch-hỏi xem ta có lòng muốn vi-phạm các lỗi lầm/tội-lệ, hay không thôi.

Đến đây, tôi đề-nghị anh em một phương-cách giúp ta hiểu ý-nghĩa khác biệt về lỗi/tội. Có lẽ, tôi cũng xin mạn phép đề-xuất với anh em một chuyện là hỏi rằng: đâu là lỗi/tội thực có thể sẽ diễn ra trong đời sống đích-thực của mình? Nói thế, có nghĩa là: tôi sẽ yêu cầu anh em đây tạo suy-nghĩ về ý-nghĩa cao cả hơn về các loại tội hoặc lỗi ấy.

Lỗi/tội thực, là thứ vi-phạm/kình-chống chống tương-quan ta vẫn có và phải có. Nó có nghĩa: mình không hiện-thực trách-nhiệm mình phải có trong tương-quan với người khác.

Mỗi khi quan-hệ với người nào khác, tức là: ta đã nợ người ấy sự tôn-trọng và kính-nể vẫn thường xảy đến từ sự công-minh/chính-trực của tình thương-yêu. Ta mắc nợ họ, sự chăm-sóc đối xử và cảm-kích những gì đến từ tấm lòng rộng mở với tình thương-yêu, mến mộ. Trong mọi quan hệ, ta cần bén nhạy về tính khác-biệt của người khác. Tính ấy, được ghi dấu bằng sự tử-tế và trung-thực. Nếu không làm thế, thì khi ấy ta đã có lỗi, hoặc gọi nó là tội cũng như vậy.

Đây là chuyện thực vẫn có trong quan-hệ giữa ta và mọi người và với cả Chúa nữa.

Dưới đây là một số ví-dụ cụ-thể để xem xét:

Ta có bỏ mọi người vào trong hộp nào đó không? Ta có gán cho họ những tên tuổi làm họ đau xót không?

Ta có xâm-phạm đời tư của họ không?

Ta có đòi họ bỏ giờ ra cho ta không? Bởi, thời-gian ấy là của họ chứ không phải của ta.

Ta có quên lãng sự khác-biệt về cấp-bậc, tuổi tác giữa mọi người không?

Ta có làm mất đi tính độc-đáo của ai không?

Ta có khuynh-loát ai và buộc họ phải yêu-thương người nào không?

Ta có đòi hỏi những thứ mà ta không có quyền gì hết không?

Ta có khăng khăng đòi mọi người đến quá gần mình hoặc mình có tránh quá xa mọi người không?

Ta có để cho các khát-vọng của mình cùng các điều mình tưởng-tượng chạy quá xa và chỉ muốn cai-quản thế-giới của mình không?

(Đây chính là danh-sách 10 điều giáo-lệnh theo ngôn-ngữ thời-đại, ta sống!...)

---------------

(còn tiếp)

Lm Kevin O’Shea, CSsR

Mai Tá lược dịch